Dziekani dekanatu nowogórskiego

Niewielu znamy dziekanów, stojących na czele dekanatu nowogórskiego, od początku jego istnienia. Wyrywkowe poniższe dane zostały wypisane z różnych dokumentów nowogórskich i innych źródeł. Być może bardziej kompletne dane znajdują się w archiwach kościelnych, które do tej pory nie zostały jednak jeszcze przeglądnięte.

Ks. Melchior Hunter                                                       ok. 1440

Ks. Klemens                                                                   ok. 1462

Ks. Andrzej                                                                     1540 – 1544

Ks. Jan                                                                            1559

Ks. Andrzej                                                                      1559

Ks. Węgrzyński Antoni                                                    1575 – 1610

Ks. Bocheński Bernard (proboszcz krzeszowicki)           1634 – 1659

Ks. dr. Skawiński Wojciech                                             1658 – 1677

Ks. Nemec Jan (z Chrzanowa)                                        II połowa XVII wieku

Ks. dr. Gawlikowski Piotr Paweł (proboszcz Zalasu)      1720 – 1757

Ks. Zamoyski Benedykt                                                   1785 – 1819

Ks. Osiecki Stanisław (proboszcz w Trzebini)                 1885

Ks. Papuziński                                                                 1891

Ks. Borowiecki Adam (proboszcz w Bobrku)                   1900

Ks. Skoczyński Stefan                                                     1924

Ks. prałat Mroczek Andrzej (z Ciężkowic)                       1932 – po II wojnie światowej (?)

Burmistrzowie nowogórscy

Kadencja burmistrza trwała zwykle rok. W niektórych okresach w Nowej Górze było równocześnie dwóch burmistrzów. Na podstawie ksiąg miejskich i innych dokumentów, dotychczas udało się ustalić następujących włodarzy miasta Nowa Góra.

Czap Andreas                                              1499 – 1500

Andrzej                                                          1512

Slysz Albert (Śliż)                                         1538

Grzanka Jan                                                 1559

Stawinoga Sebastian                                  1563

Mirsak                                                           1568

Chrapek Stanisław                                       1571

Sołecki Andrzej                                            1575

Stawonoga Stanisław                                  1576

Markowicz Józef                                          1584 – 1588

Stawonoga Stanisław                                  1587 – 1589

Stawonoga                                                   1598

Michalec Błażej                                            1600

Kołodziej Jakub                                            1614

Rudziński Marcin                                          1625

Łagan Jakub                                                 1630

Kołodziej Jakub                                            1636

Kikutek Stanisław                                         1636

Filipowski Jakub                                           1681

Godyń Jan                                                     1688

Fitek                                                               1710

Domagalski Andrzej                                      1742

Chełczyński                                                   1748 – 1749 (?)

Czurylski Michał                                            1764

Chuchrowicz Tomasz                                   1777

Durski Piotr                                                   1778

Katarzyński Franciszek                                 1778

Chucherko Wojciech                                     1785

Piórko Franciszek                                         1785

Ruszkowicz Józef                                         1787

Chucherko Wojciech                                     1791

Piórko Wincenty                                            1793

Czechowicz Stanisław                                  1800

Durski Jan                                                     1801

Durski Jan                                                     1803

Dura Paweł                                                   1806 – 1807

Chuchrowicz Benedykt                                 1806 – 1807

Chuchrowicz Benedykt                                 1816

Piórko Paweł                                                 1816

Piórko Paweł                                                 1821

                     

Wójtowie nowogórscy

Znamy nazwiska tylko niektórych z wójtów nowogórskich, które udało się ustalić przeglądając księgi miejskie i inne źródła historyczne. Podano daty, pod którymi pojawiały się kolejne nazwiska. Nie oznacza to, że tylko w tym roku przez daną osobę była sprawowana funkcja wójta, mogła ona trwać dłużej.

  

Urban                                                          1473 – 1476

Adalbert (Wojciech)                                  1499

Solipywo Mathias                                      1499 – 1500

Adalbert                                                      1509

Andrzej                                                       1586

Malcher (Melchior)                                    1625

Stawinoga Marcin                                     1629

Ferfecki Andrzej                                        1681

Dura Jakub                                                1709

Domagalski Andrzej                                 1737

Durski Wojciech                                        1742

Chuchrowicz Jan                                       1749

Fitek Jan                                                    1756

Durski Krzysztof                                        1764

Durski Krzysztof                                        1769

Łagan Szymon                                          1777 – 1778

Piórko Franciszek                                    1787

Rozmus Jan                                              1800

Kozak Krzysztof                                        1801

Wójcik Sebastian                                     1806        

Najstarsze rody nowogórskie

          Pierwszymi osadnikami na terenie ziemi nowogórskiej byli zapewne rdzenni mieszkańcy, mieszkający tu od pokoleń oraz koloniści niemieccy – górnicy i żupnicy, którzy poszukiwali złóż, a następnie kolejni przybysze z zachodu i południa, jeńcy wojenni czy najeźdźcy, decydujący się na osiedlenie na tych ziemiach (Tatarzy, Rusini, Brandenburczycy), o czym świadczą niektóre nazwiska.

          Nie wiemy, który ród jest najstarszy w Nowej Górze. Ok. 1500 roku występowały tu nazwiska: Kulka, Kramarz, Siemek, Surowiec, Łagan, Smółka oraz (najprawdopodobniej osadników napływowych): Kozak, Mazur, Klima, Kawala, Chucherko, Łabuzek. Więcej danych posiadamy dopiero od 1598 roku (z księgi narodzin, chrztów, małżeństw i zgonów), z tego też względu skrótowy zarys najstarszych nowogórskich rodów możemy przedstawić dopiero od XVII wieku.

ANTOS – nazwisko to odnotowano (bez imienia) w metryce parafialnej w 1644 r. W tym samym roku Jędrzej dokonał zapisu swej roli na rzecz kościoła nowogórskiego. W 1770 r. Jan gospodaruje na Łanach, oddaje plebanii nowogórskiej daninę – 1 korzec żyta i owsa rocznie. W 1864 r. Bartłomiej (ur. 1825 r., syn Łukasza i Marii Czech), górnik, gospodaruje na „Kamieniarzówce”.

CHUCHERKO – językowe znaczenie nazwiska pierwotnego Chuchro, występującego w aktach miejskich Nowej Góry w 1558 r. to przełożony tatarski. Ok. 1600 r. mieszkali tu Szymon i Zofia (dzieci: Adam – 1614 r., Sebastian – 1619, Marcin –1623). W 1643 r. Sebastian i Dorota – dzieci: Jan – 1643 r., Marcin – 1649 r., Tomasz – 1655 r., Szymon – 1659 r. Pisali się wówczas Chuchrowicz. W 1864 r. wiele z tych rodzin zajmowało się nie tylko rolnictwem, ale wykonywało też inne zawody: Antoni (1821 r.) był górnikiem, Jędrzej (1844 r.) cieślą, Jacek (1847 r.) kamieniarzem, Michał (1801 r.) szewcem, Marcin (1845 r.) krawcem, Józef (1833 r.) górnikiem, podobnie jak Grzegorz (1832 r.), Paweł (1829 r.), Kasper, Jakub – ogółem mieszkało tu 10 rodzin. W historii tego rodu odnotowano w 1649 r. zapis Feliksa – roli na rzecz kościoła, w 1802 r. zapis również Feliksa na rzecz kościoła, w 1785 r. Wojciech burmistrza, w 1791 r. również Wojciecha burmistrza, a w 1913 r. Jakub i Michał byli przedstawicielami Rady Szkolnej  (budowa szkoły).

CZECH – być może pochodzenia czeskiego. Około 1600 r. odnotowano tu rodzinę Szymona i Doroty (dzieci: Krzysztof – 1615 r., Wawrzyniec – 1619 r.), Jana i Heleny (syn Andrzej 1615 r.), a następnie Krzysztofa i Małgorzaty (dzieci: Tomasz – 1643, Albert – 1645, Jakub – 1651). Pisali się również Czechowicz. W 1770 r. Andrzej Czechowicz z żoną Salomeą posiadali największe  gospodarstwo. W 1768 r. Andrzeja Czechowicza odnotowano jako Podskarbiego Bractwa św. Aniołów Stróżów, a po śmierci  w 1776 r. został on  pochowany w kościele nowogórskim. Także w kościele przed wielkim ołtarzem został pochowany inny członek tej rodziny - Jan (zm. w 1771 r.). Wśród pogorzelców podczas pożaru w Nowej Górze w 1800 roku był Franciszek. W 1900 roku Marcin był członkiem Rady Parafialnej działającej  przy kościele nowogórskim.

DOŁA – ród ten występował ok. 1600 r. – Augustyn i Jadwiga (dzieci: Anna – 1619 r., Grzegorz – 1625 r., Majcher – 1627 r., Piotr – 1629 r.).  W 1748 r. Ignacy i Katarzyna. Ich syn Jan (ur. 1748 ) w 1769 r. prowadził gospodarstwo na kwaterce roli. Pisani byli również Dołka, Dolski (radny w 1816 r.)

DYMEK – była to prawdopodobnie rodzina górnica, przybyła od strony Olkusza. Kazimierz , żonaty z Marią (Doła), a później z Franciszką (Ciupek) gospodarował  w latach 1787 – 1803 z Jędrzejem Antosem „na Łanach”, a potem na „Dołówce” i „Kamieniiarzówce”  (synowie Mikołaj i Joachim).

DURA – wg przekazów pochodzenia szwedzkiego, wymieniani jako Durka, Dura, Durski, Durczyk. W 1627 r. wymieniono rodzinę Sebastiana i Zofii, w 1673 r. Tomasza i Katarzynę, w 1730 r. Łukasza i Agnieszkę, w 1752 r. Krzysztofa i Katarzynę. W 1770 r. gospodarowali: Maciej Durski, Maciej Dura (mały), Jan, Antoni, Kazimierz, Krzysztof (wójt), Marcin i Piotr. To właśnie żona Krzysztofa spowodowała pożar Nowej Góry w 1800 roku, spłonęły wówczas zabudowania Durów: Franciszka, Jana, Majchra, Jana (burmistrza). Ok. 1864 r. w Nowej Górze mieszkało 5 rodzin. W historii tego rodu odnotowano także: Jakub – 1709 r. – wójt, , Wojciech (1730 r.) – inwentaryzator dóbr plebańskich, Antoni (1761 r.) – fundator kapy Bractwa św. Aniołów Stróżów, Józef (1801 r.) – ławnik, Jan (1801 r.) – drugi burmistrz, Jan (1803 r.) – burmistrz, Franciszek (1816 r.) – ławnik.

FILO – w 1680 r. Albert i Regina (mieszkali w miejscowości Zimnodół koło Olkusza) ochrzcili córkę Reginę w Nowej Górze. Paweł ( ur. 1800 r.) ożenił się w rodzinie Kawalów z Katarzyną – dzieci: Szymon (1827 r.), Kazimierz (1830 r.), Franciszek (1832 r.), Marcin (1834 r.), Jan (1837 r.).

FITEK – (Ficik, Ficzyk). Przed 1600 r. mieszkał tu Ficik Szymon i Jadwiga (dzieci: Jakub – 1600 r., Grzegorz – 1603 r.). W 1670 r. gospodaruje tu rodzina Alberta i Zofii, ok. 1715 r. Mikołaja i Barbary, a potem Andrzeja i Agnieszki (dzieci: Wawrzyniec ur. 1745 r., Tomasz – 1749 r., Antoni – 1754 r.). W latach 1796 – 1798 gospodarował tu na półćwierci roli Jan, któremu w czasie pożaru w 1800 r. spłonęło gospodarstwo. W latach 1832 – 35 gospodarował tu Michał ( ur. 1791 r.) z żoną Agnieszką (Dura). W 1710 r. odnotowano z tego rodu burmistrza, a w 1756 r. Jan był wójtem.

GOTKOWSKI – w 1662 r. odnotowano organistę Jana Grodkowskiego – skąd przybył, nie wiadomo. W 1688 r. urodził mu się syn Antoni (żona Teresa). Potem gospodarował Michał i Zofia (synowie: Jakub – 1709 r., Błażej – 1711 r., Mateusz – 1726 r.). Mateusz z Zofią mieli synów: Jacentego (ur. 1769 r.) i Bartłomieja (1761 r.). W latach 1780 82 Bartłomiej gospodarował na kwaterce roli. W 1864 r. mieszkał tu Stanisław (ur. 1829 r.) z żoną Julianną Kramarz. W 1940 roku Franciszek był członkiem Rady Parafialnej w kościele w Nowej Górze , dobrym stolarzem i cieślą.

GLEŃ – w 1749 r. odnotowano tu Józefa i Reginę, w latach 1793 – 95 gospodaruje tu Józef i Mikołaj, a w 1824 -26 Sebastian. Ok. 1864 r.  odnotowano w Nowej Górze syna Sebastiana i Marianny Pałki, Mateusza (ur. 1834 r.), który był górnikiem (żona Maria). W 1913 r. udziałem w Radzie Szkolnej oraz przy budowie szkoły zapisał się  Piotr (ur. 1865 r.).

KLIMA – musieli przybyć do Nowej Góry bardzo wcześnie, bo w 1512 r. Mateusz był już rajcą miejskim. W 1599 r. gospodarowali tu Paweł i Anna, a w 1602 r. Paweł i Regina. W wykazie dziesięcin w 1768 roku wymieniono Macieja. Pisani byli również Klimowicz.

KOZAK – nazwisko to było wymienione w aktach już ok. 1500 roku. W 1618 r. w Nowej Górze gospodarowali Mateusz i Ewa,  w 1658 r. Wojciech i Regina, w 1698 r. Kasper i Anna, w 1711 r. Urban i Jadwiga, w 1741 r. Michał i Agnieszka, w 1770 r. Augustyn, a w 1800 r. Paweł  (spłonął mu dom w czasie nowogórskiego pożaru). Ok. 1864 r. mieszkał tu Jacek (ur. 1815 r.) syn Łukasza i Łucji Maciejowskiej, który z żoną Marianną Czech i drugą żoną (z rodziny Kawala – imię nieznane) miał m.in. synów: Wincentego (1838 r.), Franciszka (1842 r.) – kamieniarza, Kaspra (1846 r.). Obszerna chałupa kryta strzechą zachowała się do okresu powojennego, a mieszkali w niej potomkowie Kaspra i Łucji Kurdziel. Z historii tego rodu odnotowano w 1801 r. Krzysztofa (wójt), Zofię (ufundowała kapę Bractwa św. Aniołów Stróżów), Józefa (ur. 1845 r.) – na przełomie 1900 roku stworzył fundację listów zastawnych oprocentowanych dla kościoła nowogórskiego.  

KWAŚNIEWSKI – mieszkali tu przed 1600 r. – odnotowano Szymona i Jadwigę, w latach 1662 – 1680 rodziny Mikołaja i Zofii, Andrzeja i Marianny, Alberta i Zofii, natomiast w 1780 r. – Szczepana. Około 1864 r. mieszkali tu Jan (ur. 1829 r.), syn Macieja i Franciszki, Feliks (ur.1804 r.), syn Adama i Aliny Dura, Ignacy (ur.1832 r.) – górnik, syn Łukasza i Łucji Bogackiej, żonaty z Katarzyną Maciejowską. Ogółem mieszkało tu osiem rodzin. W 1777 roku Józef pochowany został w kościele nowogórskim. W 1801 roku Jan dokonał zapisu na rzecz plebanii nowogórskiej.

KORYCZAN – wcześniej nazwisko występowało w Czernej, potem w Nowej Górze. 1678 r. – Wawrzyniec, 1681 r. – Marcin, 1703 r. – Mateusz, syn Aleksandra i Jadwigi, 1746 r. Antoni, syn Jakuba i Róży. W 1694 r. Jan dokonał zapisu roli na rzecz kościoła. W 1622 r. odnotowano  młynarza Błażeja, a w aktach miejskich zachował się dokument „Testament albo ostatnia wola Rodowitego Błażeja Koryczana młynarza ze wsi Czerna”.  W 1796 – 1798 gospodaruje tu Jan, któremu spłonęłą chałupa w czasie pożaru w 1800 roku. Potem gospodarują tu Kazimierz oraz Piotr (żona Gertruda Dura), a w 1864 r. Antoni (ur. 1824 r.), syn Kazimierza i Heleny, z żoną Salomeą. Józef był powstańcem w 1863 r., a według  przekazów rodzina Koryczanów ufundowała  kapliczkę w dolinie Miękini, koło drogi filipowickiej – na cześć powstańców z Nowej Góry.

KATARZYŃSKI – można przypuszczać, że Jan wraz z rodziną przybyli do Nowej Góry z okolic Olkusza ok. 1720 r. Synowie  Marcin (żony Marianna i Teresa Pleszewska) i Szymon (żony – Katarzyna, Klara). Z rodziny tej Jan, Marcin i Sebastian byli organistami. Sebastian był pisarzem miejskim i pisarzem Bractwa św. Aniołów Stróżów, Szymon skarbnikiem Bractwa św. Aniołów Stróżów, Feliks kościelnym, Jan i Marcin inwentaryzatorami dóbr kościelnych i plebańskich. Na „Zabagłówce” (roli po pisarzu miejskim Andrzeju Zabagłowiczu) gospodarował Franciszek (ur. 1748 r.), potem Jan (1787 r.) i Jakub (1829 r.), który miał 6,8 ha ziemi. Natomiast Michał (1783 r.) gospodarował na „Zarębówce”, a jego syn Marek (1823 r.) miał 9,8 ha ziemi w kierunku Czernej.

KAWALA – rodzina ta wywodzi swój rodowód z Nowej Góry. Ok. 1500 roku rodziny Kawałów tylko tu występowały, nie było ich w okolicznych miejscowościach. Prawdopodobnie byli oni przybyszami z południa Europy i pisali się Cawala, Cawalla, Kawalya, a potem Kawala, Kawalka. W 1505 r. odnotowano w Nowej Górze rajcę miejskiego Andrzeja (Cawala), a w 1552 r. również rajcę i żupnika Feliksa. W 1515 r. Kletner z Trzebini winien był Andrzejowi Kawali za 9 cetnerów ołowiu, co znaczy, że Andrzej zajmował się wydobywaniem galmanu. W 1522 r. występuje tu żupnik Jan Kawala W 1559 r. spisano ugodę majątkową miedzy spadkobiercami Feliksa Kawali . W latach 1604 – 45 występują tu Bartłomiej i Regina, ok. 1595 r. Stanisław, 1640 – Sebastian i Anna, 1677 – Remigiusz i Regina. W 1714 r. Maciej Kawałka zapisał pole na rzecz kościoła nowogórskiego, wpłacając z niego roczny czynsz. W Bractwie św. Aniołów Stróżów odnotowano: 1741 -1750 Mikołaj, 1750 – Tomasz, 1792 – Balcer, Stanisław, 1824 -1825 Maciej, Paweł, Stanisław, Józef. W 1853 r. Józef figuruje wśród piszących do Prześwietnej Cesarsko – Królewskiej Komisji o obciążeniu daniną. Wśród pogorzelców w 1800 r. figuruje Krzysztof Kawala, rolnik i tkacz (knap).  

KRAMARZ – nazwisko to wymieniono w najstarszych dokumentach dotyczących Nowej Góry ok. 1500 r. Przez pewien okres nazwisko to tutaj nie występowało, później pojawiło się ponownie. W 1679 r. odnotowano Jana, potem Stanisława, Pawła i Mikołaja. Stanisław i Zofia mieli syna Jana Chrzciciela (ur. 1691 r.). W latach 1769 – 1772 synowie Mikołaja – Sebastian (ur. 1720 r.) i Jan (ur. 1728 r.) gospodarowali na półćwierciach roli, wymieniony jest także Ignacy (ur. 1724 r.), syn Pawła i Zofii, z żoną Reginą. W 1796 r. gospodaruje oprócz nich Szymon (ur. 1766 r.) z żoną Reginą Gwiazdą – na „ojczyźnie” i ziemi żony. W 1800 r. podczas pożaru Szymonowi spłonęła chałupa i zabudowania gospodarcze. W latach 1811 – 13 gospodarzy Regina (wdowa po Szymonie). W 1855 roku odnotowano w rejestrze danin 6 gospodarstw: Feliks – 6 morgów, Tomasz – 6 morgów, Mateusz – 8 morgów, Katarzyna – 8 morgów, Paweł – 9 morgów, Wawrzyniec 9 morgów. W 1864 r. mieszkali tu: Feliks (1825 – 1878) – rolnik, krawiec, Piotr (1822 – 1882) – rolnik, krawiec, Mateusz (ur. 1817 r.). W 1882 roku Wojciech (ur. 1857 r.) ożenił się z córką organisty Ludwiką Miłkowską.

ŁAGAN – nazwisko pisano różnie: Łagan, Łaganek, Łaganik, Łagańczyk, być może w celu odróżnienia rodzin. Najwcześniejsza wzmianka o Łaganach i księgach miejskich Nowej Góry to rok 1569 – mieszkał tu Antoni Łagan, rajca miejski. W latach następnych występuje Jakub, odnotowany w latach 1614 -1630 jako przysięgły, rajca i burmistrz. Był on browarnikiem – tłoczył piwo. W latach następnych występuje Mateusz (po 1723 r.) jako członek Bractwa św. Aniołów Stróżów, a później Grzegorz. W latach 1739 – 1764 odnotowany jest Szymon – przy inwentaryzacji kościoła, pełni on również funkcję burmistrza. W 1705 r. Mateusz jest stróżem „galmannym”.

MALINOWSKI – w 1708 r. odnotowano Józefa i Brygidę, w latach 1769 – 1772 r. gospodaruje tu Franciszek na kwaterce roli, w 1808 r. Katarzyna (wdowa), w 1826 r. Franciszek, w 1832 r. Grzegorz. W 1864 r. Malinowscy w Nowej Górze już nie mieszkają. Jan (ur. 1920 r.) syn Jana, zamieszkały w Ostrężnicy był sekretarzem Gminnej Rady Narodowej w Nowej Górze.

MICHALSKI – przed 1600 r. rodzina Jana i Doroty mieszkała w Miękini, wraz z synem Kasprem. Natomiast syn Kaspra – Albert (ur. w 1645 r.) ożenił się w Nowej Górze i tu osiadł  (dzieci: Jan – 1685, Mikołaj – 1686, Szymon – 1689, Antoni – 1692). Grzegorz (ur. 1791 r.) ożenił się (trzykrotnie) w Nowej Górze – Łanach, miał 5 synów. Pisani byli również Michalik, Michalcze,Michalczyk, Michałek.

MACIEJOWSKI – nazwisko to odnotowano w 1634 r. – Piotr i Regina. W 1671 roku gospodarowali tu Albert i Agnieszka,  w 1704 r. – Jakub i Łucja, a w 1797 r. Albert i Anna. W latach 1824 - 1826 odnotowano w Nowej Górze Franciszka, Wawrzyńca, Jacka, Feliksa i Mateusza.

MAZUR -  nazwisko odnotowane w aktach miejskich ok. 1512 r. i w 1558 r. W 1600 r. gospodarował tu Mateusz i Ewa (synowie: 1604 r. – Piotr, 1606 r. – Andrzej), w 1663 r. Stanisław i Anna (synowie: Urban – 1663 r., Szymon – 1665 r.), w 1664 r. Szymon i Ewa, w 1702 r. Paweł i Zofia. Pisani byli również Mazurek. W latach 1769 – 1772 Paweł gospodaruje na półćwierci, a w 1776 r. na ćwierci roli. W latach 1824 – 1826 gospodarują tu Tomasz, Augustyn, Józef i Franciszek, na podzielonych już kwaterkach. Z tego rodu Agnieszka w 1844 roku przekazała rolę dla plebanii.

NOWAK – rodzina ta przybyła do Nowej Góry ok. 1850 r. z Czernej, określana była mianem „Nowocki”. Około 1864 roku mieszkał tu Stanisław (ur. 1825 r.) z Reginą Kurdziel (synowie : Piotr (ur. 1864 r.) i Jan (ur. 1865 r.). Ok. 1900 roku bracia Jan i Franciszek (1858) zajmowali się malowaniem obrazów na szkle – bywały one często spotykane w dawnych domach nowogórskich.

ORNACKI – w 1788 r. Ornat Feliks i Agnieszka mieszkali w Ostrężnicy. W 1797 r. urodził się ich syn Józef. Syn Józefa i Justyny Bodzenia, Michał (1839 – 1914) – żona Wiktoria Rozmus - mieszkał w Nowej Górze – Łanach. Inny jego syn, Antoni (ur. 1831r.) ożenił się z Barbarą Koszula, mieszkanką Nowej Góry i mieli synów: Piotra (ur. 1862r.), Henryka (ur. 1859r.), Michała ( ur. 1865r.) i Józefa ( ur. 1868r.). Ornaccy ok. 1840 roku posiadali na swoim terenie w Łanach szyb „Ornacki”, z którego wydobywali rudę galmanową – uczestniczyli oni w sądzie z Hr. Potockimi o prawo wydobywania rudy ze swoich terenów (wspólnie z rodzinami Pałków, Dymków, Maciejowskich, Antosów, Jelonków, Godyniów oraz sukcesorów Molędzkich i Wójcików z Łanów.

OSTACHOWSKI – skąd przybyli, nie wiadomo. Pisani byli wcześniej Ostaszowscy. Szymona Ostaszowskiego odnotowano w metrykach chrztu w Nowej Górze w 1729 r., był on bowiem patronem  - chrzestnym w wielu rodzinach. Odnotowany jako organista w okresie proboszczowania ks. Antoniego Jungiewicza (1720 – 1731) i ks. Józefa Klimaszewskiego (1731 – 1738). Ożenił się w Nowej Górze z Reginą. Mieli syna Tomasza (ur. 1732 r.). Dla plebanii  nowogórskiej  oddawali meszne (daninę) w ilości 4 pułmacki żyta i owsa rocznie oraz czynsz pańszczyźniany dla Dworu Hr. Tęczyńskiego.

PIÓRKO – protoplastami tego rodu są Wawrzyniec (ur. ok. 1600 r. – Pióro) i Katarzyna. Ich syn, Stanisław (Piórko) urodził sie w 1646 r. Pisali się Piórko, Piórus, Piórczyk, Piórecki, Pióro. W 1600 r. Jakuba Pióro, w 1605 r. Tomasza, a w 1622 r. Wawrzyńca odnotowano w Filipowicach – potem nazwisko to tam nie występowało. W Nowej Górze odnotowano w 1645 r. Alberta Pióro, a w 1648 r. Łukasza Piórko, który dokonał zapisu roli na rzecz kościoła nowogórskiego – z roli tej on i następcy płacili czynsz roczny.  Odnotowano w księgach miejskich m.in. Franciszek (1785 r. – burmistrz), Wincenty (1793 r. – burmistrz), Andrzej (1815 – szynkarz),  Andrzej (1816 – z-ca wójta), Paweł (burmistrz), Andrzej (1820 – z-ca wójta), Paweł (1821 – drugi burmistrz). Wśród nich było wielu członków Bractwa św. Aniołów Stróżów: od 1721 r. – Marcin i Jan, 1764 r. – Andrzej, 1778 – 1779 – Łukasz, 1781 r. – Jan i Franciszek, 1804 – 1825 – Błażej, 1825 r. – Onufry i Marcin. W latach 1769 – 1773 w Nowej Górze gospodaruje 7 rodzin. Największe gospodarstwo posiadał Marcin: 1 ćwiartkę, 1 półćwiartkę, 2 kwaterki pola, z czego oddawał dla plebanii 1 korzec i 1 pułmacek żyta i owsa rocznie. W latach 1808 – 1810 gospodaruje tu 9  rodzin, podobnie jak w latach 1832 – 1835. Wśród pogorzelców podczas pożaru Nowej Góry z 1800 roku figuruje Andrzej Piórko.  

PAŁKA – według przekazów nazwisko zostało ustalone w okresie sprawowania sądów w Nowej Górze na zasadzie prawa magdeburskiego – od wykonywanej czynności tj. karania chłostą, czyli wymierzania „razów” przy pomocy pałki („pauki”)., chociaż jest to objaśnienie dyskusyjne, gdyż w dawnych czasach, począwszy od wczesnego średniowiecza,  profesja kata uważana była za hańbiącą i unikano z nim kontaktu. Trudno więc sobie wyobrazić, że ktoś chciał by się tą lub podobną profesją chlubić, przyjmując nazwisko, związane z wykonywanym „zawodem” (chyba, że takie określenie zostało im nadane przez innych, przylgnęło do nich i po latach przekształciło się w nazwisko). Inna wersja źródłosłowia stwierdza, że nazwisko Pałka może pochodzić od średniowiecznego imienia Pełka, lub od pewnej rośliny, powszechnie występującej na bagnach. Przed 1600 r. mieszkali w Miękini – Andrzej (ur. 1653) ożenił się w Nowej Górze z Małgorzatą. W 1714 r. odnotowano urodziny Jana, syna Grzegorza i Marianny. W 1769 r. gospodarują tu Jan i Kazimierz, w 1782 r. nadal Kazimierz z bratem (na Łanach), a w latach 1824 – 1826 Kazimierz, Jan i Joachim. Z historii tego rodu wiadomo, ze w 1690 r. Kazimierz dokonał zapisu roli na rzecz plebanii, a w 1771 roku Jan został pochowany przed wielkim ołtarzem w kościele nowogórskim.

ROZMUS – mieszkali tu ok. 1600 r. Mateusz z Zofią. Mieli synów: Andrzej (ur. 1627 r.), Szymon (1630 – stworzył linię Rozmusów filipowickich, gdyż tam się ożenił), Paweł (1635), Mikołaj (1639). W latach 1780 – 1782 gospodaruje tu Jakub, a w 1796 – 1798 Maciej i Jakub. W latach 1808 – 1810 Piotr gospodaruje na kwaterce roli i oddaje cztery pułmacki daniny żytem i owsem. W 1864 roku mieszkał tu Jan (1804 – 1872), dwukrotnie żonaty z Elżbietą i Marianną Święszek (siostry). Miał 11 dzieci, w tym 9 synów. Z historii rodu można odnotować, że w 1800 roku Jan był wójtem.

RUSEK – ok. 1600 r. mieszkała tu rodzina Marcina i Reginy. Mieli oni synów: Stanisława (ur. 1636 r.), Michała (1641) i Marcina (1644). W 1681 r. urodził się Jan – syn Marcina. Pisali się również Ruskowicz i nazwisko to występowało wiele lat, by ponownie przybrać pierwotne brzmienie. W 1770 roku na ćwierci roli gospodaruje Józef – oddaje daninę jeden korzec żyta i owsa rocznie na rzecz plebanii w Nowej Górze.  W 1794 r. Tomasz zapisał rolę na rzecz kościoła nowogórskiego. W 1800 roku w czasie pożaru Nowej Góry, spłonęło gospodarstwo Heleny (wdowy). W latach 1814 – 1816 gospodarują tu Paweł i Tomasz, a w 1824 – 1826 Paweł z żoną Wiktorią posiadają gospodarstwo wielkości kwaterki. Ich syn Franciszek (szewc) w 1864 r. jest komornikiem.

SZYMCZYK – Szymczykiewicz Sebastian i Regina ochrzcili w 1776 r. w Nowej Górze Jacentego, a potem Dominika (ur. 1778 r.) – chrzestni Michał Rozmus i Cecylia Piórko. Synem Dominika i Marii Bilas był Ignacy (ur. 1799 r.). Natomiast synami Jacentego i Agaty Dura byli: Jan (1809), Jacenty (1812), Mikołaj (1817) i Tomasz (1820). W latach 1810 – 1835 Jacenty gospodaruje na półkwaterce ziemi (po Durze). Wojciech (1860) syn Jana (1809) i Elżbiety Klich był snycerzem (rzeźbiarzem) w drewnie – jego wyroby były w wielu chałupach i zdobiły kapliczki przydrożne.

ZAWIERUCHA – Błażej i Anna mieszkali najpierw w Miękini (1638 r.), a potem w Nowej Górze, gdzie urodził się syn Marcin (w 1643 r.). Z kolei on miał synów: Michała (ur. 1678 r.) i Józefa (1681). W 1769 r. gospodaruje tu Grzegorz na ćwierci roli, w 1780 r. Grzegorz i Józef. Ok. 1864 r. mieszkał tu Ignacy (1802) z żoną Agnieszką Kurdzie. W 1802 r. Jakub zapisał rolę na rzecz plebanii nowogórskiej. Kiedy budowano kaplicę ks. Jana Grafowskiego (od strony północno – zachodniej kościoła), musiano rozebrać chałupę Zawieruchów, którą przestawiono w inne miejsce.     

Inne nazwiska spotykane w Nowej Górze to m.in.:

KURDZIEL – Przed 1600 rokiem w Nowej Górze mieszkały dwie rodziny: Piotr i Dorota oraz Stanisław i Katarzyna.

KUREK – Nazwisko odnotowane w Nowej Górze w 1644 r., potem w 1679 r. (Mateusz) i 1701 r. (Tomasz). W latach 1721 – 1725 Tomasz odnotowany był jako członek Bractwa św. Aniołów Stróżów.

KACZARA – Nazwisko to występowało w Nowej Górze w 1733 r. – Jakub i Katarzyna, potem w 1777 roku Antoni i Krystyna.

STRYCZEK – W 1645 r. w Nowej Górze odnotowano Grzegorza. Niektórzy uważają, ze nazwisko pochodzi od wykonywania przez tą rodzinę „czynności katowskich”, z drugiej jednak strony nazwisko może pochodzić od zdrobnienia stryja – stryka.

URACZ – Jan i Maria mieszkali w Nowej Górze – Łanach od 1841 roku. Pisali się również Uras.

TRĘBACZ – Jan odnotowany w 1846 roku. Ludwika (1850 r.) zapisana została jako Trembecka.

SUSKI – W 1864 r. w Nowej Górze odnotowane były 2 rodziny. Karol (1822 r.) z żoną Julianną Malinowską mieli m.in. synów: Franciszka (1857 r.), Stanisława (1867 r.) i Jakuba (1864 r.). Synem Jakuba był Stanisław (1893 r.), bardzo dobry kamieniarz (zam. w Czernej).   

Zabytki nowogórskie

Niewiele zabytków z historii i okresów świetności Nowej Góry pozostało do naszych czasów. Większość została zniszczona w czasie wojen, pożarów, wskutek upływu czasu, bądź bezmyślności ludzkiej, nie doceniającej i nie dbającej o własną historię. Poniżej przedstawiamy spis niektórych z tych, które dotrwały do XXI wieku, chociaż nie można wykluczyć, iż do tej pory również ta lista może być nieaktualna. W spisie nie zostały ujęte pojedyncze dokumenty dot. Nowej Góry oraz inne zabytki materialne, które nie wiadomo gdzie obecnie się znajdują. Przedstawiliśmy głównie te, do dotarcia których nie napotkamy na większe problemy.

- Metalowa pieczęć sądowniczo-miejska (bez uchwytu) do pieczętowania w laku. Ryt pieczęci to ścięta głowa św. Jana Chrzciciela na misie oraz na otoku owalny napis w jęz. łacińskim Jurordical sculentie” (Sędziowie występku). Pochodzi ona z XV lub z przełomu XV i XVI wieku, używana była minimum do 1853 roku. Dodać tu można, iż św. Jan Chrzciciel był uważany za patrona Nowej Góry od przełomu XV – XVI wieku, do co najmniej XVIII wieku. Obraz pieczęci uważany jest za herb Nowej Góry. Pieczęć jest obecnie przechowywana w zbiorach Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Krzeszowickiej. W 2001 roku na rynku nowogórskim postawiono obelisk, na którym umieszczono stylizowany wizerunek herbu (pieczęci) Nowej Góry wg autorstwa prof. Czesława Dźwigaja.

- Późnogotycki kielich mszalny z przełomu XV – XVI wieku, złoty, wysadzany szlachetnymi kamieniami, z dekoracją z motywami roślinnymi, dekorowany kryzą i rozetami. Obecnie znajduje się w skarbcu katedralnym w Krakowie. Jako ciekawostkę można dodać, że kielich ten był używany przez papieża Jana Pawła II podczas celebracji mszy św. Na Błoniach krakowskich (jest więc również relikwią)

- Metalowa pieczęć parafialna z uchwytem z XIX wieku z napisem na otoku „Sigillum Ecclesie et Decanatus Novi Montis Dioecesis Cracoviensis”. Znajduje się ona w parafii nowogórskiej i jest nadal używana.

- „Liber Repertorum” – Ksiega zgonów, urodzeń, chrztów i małżeństw z 1864 r., zawierająca dane od 1598 r., przepisane ze starych oryginalnych metryk przez ks. Jana Ignacego Mikołaja Gradowskiego. W 2003 r. przekazana do Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie przez proboszcza nowogórskiej parafii ks. Grzesiułę. 

- Księga „Monumenta Ecclesie Novimontis”, będąca swego rodzaju kroniką parafii, czy też zbiorem różnych wpisow dot. parafii nowogórskiej, spisów inwentarzy plebańskich, etc. Zaczął ją prowadzić w 1746 roku proboszcz nowogórski ks. dr Józef Cyankiewicz. Księga zawiera również nie chronologiczne wpisy dotyczące lat poprzednich. Obecnie znajduje się w zbiorach parafii nowogórskiej.

- Księgi miejskie Nowej Góry;

od 1499 r. do połowy XVI wieku – Biblioteka Ossolineum we Wrocławiu – sygn. 1978/II

od 1550 r. do 1820 r. – Archiwum Państwowe w Krakowie (ul. Sienna 12) – IT (inwentarz tymczasowy) 229 a do i

? – Biblioteka Czartoryskich w Krakowie – sygn. 2669IV

- Kronika szkolna z XIX wieku oraz spisy sprzętu szkolnego, wyposażenia, księgi uczniów, wizytacji etc. Dokumenty te (kilka ksiąg) znajdują się w zbiorach Zespołu Szkół w Nowej Górze.

- Dzwonnica drewniana z II połowy XVII lub początku XVIII wieku (wzmiankowana w 1739 r.) W 1973 r. przekazana przez proboszcza nowogórskiego ks. Mariana Budzyka do skansenu w Wygiełzowie, gdzie nadal się znajduje.

- Schody kamienne od wschodniej strony kościoła z datą „1868” oraz „cegła” w murze otaczającym kościół z datą „1861”.

- Kościół w stylu neoromańskim pod wezwaniem Zesłania Ducha św. , budowany w latach 1885 – 1895, fundacji Potockich

- Kropielnice z czarnego marmuru, wbudowane przy małych i dużych drzwiach  wejściowych do kościoła w Nowej Górze, pochodzące z poprzedniego kościoła, który spłonął w 1875 roku

- Dzwon św. Michała z 1936 r., przelany z dzwonu z 1607 r. (darowany przez Krystynę hrabinę Potocką).

- Kamienne figury św. Piotra i Pawła (?) fundacji Piotra Żbika z ok. 1860 r. Znajdują się one przy bramie wejściowej na teren kościoła.

- Cztery kaplice wokół kościoła z XIX wieku

- kapliczka na Sikorowskim z XVII lub XVIII wieku, dokładna data nieznana. Jest ona starsza od rosnącej obok 200-letniej lipy. Znajduje się w niej ręcznie malowany obraz Matki Boskiej „Nowogórskiej”, najprawdopodobniej z początków XX wieku.

- Monstrancja i relikwiarz (brak danych na temat ich pochodzenia). Obecnie znajdują się w parafii nowogórskiej.

- Kielichy mszalne i inne paramenty, w tym kielich z 1613 r., który był jeszcze w parafii w 2005 r., potem ...znikł, obecnie nie wiadomo gdzie on jest.

- Ławy fundamentowe po ratuszu (po lewej stronie drogi przy wjeździe do rynku od strony Olkusza) oraz mur – fundamenty po nieznanej budowli (wielka kamienica?, sukiennice?, dawny browar?) zakopane w ziemi na głębokości ok. 70 cm po prawej stronie drogi, prowadzącej w kierunku kościoła, pochodzące prawdopodobnie z XVIII lub XIX wieku.

- Kolumna z figurą Chrystusa Frasobliwego, ufundowana przez króla Jana Kazimierza w II połowie XVII wieku, zrekonstruowana w 1807 r. i ponownie odnowiona w 1959 r. przez Władysława Łagana. W 200 r. konserwacji i odnowy kolumny dokonała Firma Konserwacji Zabytków Aleksandra Piotrowskiego z Krzeszowic. Kolejna konserwacja i odnowa kolumny i figury miała miejsce w 2012 r. podczas rewitalizacji centrum Nowej Góry. Figura Chrystusa nie jest XVII -wiecznym oryginałem – na pierwotnej figurze wyryty był miecz, a wokół jego rękojeści wijący się wąż. Z XVII wieku pozostał jedynie kamień wapienny obok figury z inicjałami królewskimi. Kolumna z figurą Chrystusa stoi na rynku nowogórskim (na rozdrożu starego traktu Kraków – Olkusz – Śląsk).

Appendix

Początki Nowej Góry (Gory) giną w mroku dziejów. Nie wiemy kto założył osadę, zbudował pierwszy kościół, lokował miasto. Nieznane są daty tych wydarzeń, dlatego też próbując ustalić powyższe dane – chociaż w przybliżeniu – musimy sięgnąć do historii pobliskich miejscowości.

Tam jednak również natrafiamy na takie same problemy, pojawiają się sprzeczne dane i trudno jest ustalić jak było naprawdę, w oparciu o wyrywkowe informacje, często pochodzące z „niewiadomego źródła” i budzące wątpliwości, co do ich wiarygodności.

Być może niektóre z zagadek mogły by być wyjaśnione, gdyby sięgnąć głębiej do archiwów, w których spoczywają zapewne dokumenty jeszcze nie zanalizowane, często nie przetłumaczone (z łaciny) – mam tu na myśli archiwa kościelne.

Na razie jednak jest jak jest i wiemy to co wiemy – w oparciu o posiadane dane wynika, że na interesującym nas terenie nie tylko Nowa Góra posiadała duże znaczenie. Takie samo (a może nawet większe, w poszczególnych latach), posiadały również inne miejscowości regionu. Sądzę, że warto przytoczyć skrótową historię początków ich istnienia, jako osad, a później miast. Niewątpliwie na czoło wysuwają się tutaj Sławków, Chrzanów i Olkusz .

SŁAWKÓW

Okoliczności powstania Sławkowa jako osady są nieznane, tym niemniej odkryte przypadkowo kawałki trzech pali dębowych dowodzą, że  przedchrześcijański gród obronny mógł istnieć w tym miejscu już w IX wieku, czyli w okresie wielkomorawskiej lub czeskiej zwierzchności nad tymi ziemiami. W epoce wczesnopiastowskiej gród oraz położona obok niego osada stanowiły centrum zagłębia kruszcowego, którego istnienie poświadczają źródła historyczne. Z XII wieku pochodzi wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe, zlokalizowane na terenie kościoła św. Mikołaja, miejsce pochówku mieszkańców osady przedlokacyjnej.

Według poddawanej obecnie w wątpliwość relacji Jana Długosza, na miejscu cmentarza biskup krakowski Fulko (Pełka) ufundował kościół i szpital dla górników, dla których założenia sprowadził do Sławkowa z Wiednia w 1203 r. zakonników św. Ducha. Daty budowy kościoła nie potwierdzają jednak ustalenia architektoniczne, przesuwając ją na połowę XIII wieku, niewykluczone jednak, że w tym miejscu stała już wcześniej inna świątynia.

Gród książęcy wraz z całą kasztelanią sławkowską został podarowany biskupom krakowskim, ale nie wiadomo czy nadanie osady nastąpiło już  za czasów Bolesława Chrobrego, czy później. Pewne jest jedynie, że Sławków znajdował się we władaniu biskupim na początku XIII wieku. Potwierdza to dokument z 1220 roku, w którym biskup Iwo Odrowąż nadał ufundowanemu przez siebie w Prądniku pod Krakowem klasztorowi św. Ducha połowę dochodów z karczm sławkowskich.

Status miasta Sławków uzyskał w okresie lokacji najstarszych miast małopolskich w XIII wieku. Z powodu zaginięcia aktu lokacyjnego, nieznana jest jednak dokładna data uzyskania praw miejskich. Na podstawie innych źródeł historycznych przyjęto, iż nastąpiło to miedzy 6 grudnia 1279 r. (w dokumencie wystawionym przez Bolesława Wstydliwego, Sławków nazwany został wsią biskupią – „villa episcopalis”), a 30 listopada 1286 r. (w ugodzie biskupa Pawła z Przemankowa z księciem Leszkiem Czarnym pojawia się jako miasto – „civitas”).

Lokacja została oparta na osadnikach niemieckich, o czym świadczą pierwsze nazwiska mieszczan sławkowskich. Popierali oni biskupa Muskatę i wójta Alberta w walce z Władysławem Łokietkiem, co przyczyniło się do późniejszej utraty znaczenia miasta.

Od początków istnienia państwa polskiego osada Sławków znajdowała się w ziemi krakowskiej, kasztelania sławkowska powstała prawdopodobnie w XII wieku. Sławków był siedzibą dekanatu, obejmującego blisko 30 parafii i ciągnącego się od Olkusza po Bytom. W 1179 r. dekanat został przecięty nową granica małopolsko – śląską.

Występowanie w okolicach Sławkowa złóż kruszców i dogodne położenie na szlaku handlowym sprawiło, że miejscowośc była ważnym ośrodkiem wydobycia ołowiu i srebra oraz centrum handlu i rzemiosła. Wydaje się jednak, że lata świetności Sławkowa przypadają na wiek XIII (początek) i lata wcześniejsze, natomiast od XIV wieku znaczenie jego malało. Niewątpliwie wpływ na to miały „sympatie polityczne” mieszkańców (opowiedzenie się po stronie biskupa Muskaty, a przeciw Władysławowi Łokietkowi) i późniejsza polonizacja miasta, co spowodowało, że ludność przestała przejawiać „ambicje polityczne”, biskupem krakowskim został przychylny Łokietkowi, Jan Grot, który zapewne pamiętał po czyjej stronie stał Sławków podczas walki o władzę. Doszło do  tego wyczerpanie się pokładów złóż kruszcowych i górnictwo sławkowskie upadło na rzecz kopalni olkuskich (będących własnością królewską). Z dwóch parafii sławkowskich pozostała tylko jedna, a w 1328 roku po rocznej okupacji przez wojska czeskie i węgierskie, spadły dochody parafii sławkowskiej

Istnienie dekanatu sławkowskiego zaświadczone jest jeszcze w spisach świętopietrza z lat 1325 – 1327. Należały do niego wówczas parafie (w 1326 r.): Będzin, Biskupice, Chechło, Chrzanów, Ciągowice, Czeladź, Grodziec, Koziegłowy, Michałkowice, Mikołów, Mikulczyce, Mysłowice, Nowa Góra, Olkusz, Paniowy, Płoki, Radzionków, Repty, Sączów, Siewierz, Sławków, Szymona, Wojkowice. W 1331 r. z dekanatu wydzielono dekanat bytomski, a wkrótce całkiem go zlikwidowano, tworząc nowy dekanat nowogórski.

Wiek XIV to regres gospodarczy, najazd księcia raciborskiego Jana II Żelaznego w 1391 r., umocnienia miejskie i zamek popadły w ruinę. Sławków utracił swoje dawne znaczenie.

   OLKUSZ

Olkusz od początku swego istnienia był typowa osadą górniczą. W świetle badań archeologicznych początki eksploatacji złóż ołowiu na tym terenie sięgają VIII w. p.n.e.. Być może wiązało się to z przybyciem na te tereny plemion celtyckich, specjalizujących się w obróbce srebra. Pochodzenie nazwy miasta jest nieznane. W dawnych dokumentach występują: LCUHS, Hilcus, Ilcus, Ilkusz.

W 1184 r. w dzisiejszej osadzie Stary Olkusz istniało już probostwo olkuskie. Wzmiankę o miejscowości znaleziono w zobowiązaniu Bolesława Wstydliwego, księcia sandomierskiego i krakowskiego, który w 1257 r. przenosząc klasztor klarysek z Zawichostu do Skały obiecał wypłacać na jego utrzymanie dwie grzywny złota rocznie z dochodów za olkuski ołów.

Do naszych czasów nie dotrwały dokumenty stwierdzające nadanie Olkuszowi praw miejskich. Najstarsze z odnalezionych w archiwach potwierdzeń posiadania tych praw, pochodzi z 1299 roku. W dokumencie z tego roku kasztelan Wierzbięta zezwala Henrykowi, mieszczaninowi z Ilkusza („Henricus civis de Ilkusz”) założyć wieś Zimnodół.

Początkowo Olkusz znajdował się 2,5 km na zachód od obecnego miasta, ale z nieznanych przyczyn osada została przeniesiona na inny teren. Być może tam było dogodniejsze położenie (trakt handlowy z Krakowa do Wrocławia), nowa lokalizacja przyczyniła sie do intensywnego rozwoju miasta. W XV wieku w okresie największej świetności, w Olkuszu czynnych było 300 kopalń rudy ołowiu, wokół których rozwinęły się huty, wytapiające z nich srebro. W 1579 r. w Olkuszu uruchomiono jedyną w tym czasie królewską mennicę.

Jan Długosz założenie miasta przypisuje Kazimierzowi Wielkiemu, który wobec malejącego wydobyci kruszców w Bytomiu i Sławkowie, a rosnącej wydajności kopalń „pod wsią Elkusch”, założył tu miasto, opasał je murami oraz ufundował kościół pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła i klasztor augustianów. Być może informacja ta dotyczyła ponownej lokacji Olkusza (na nowym miejscu?).

W 1356 roku Olkusz (zaliczony do największych i najważniejszych miast Małopolski)) zyskał prawo delegowania swoich przedstawicieli do nowo powstałego Sądu Sześciu Miast, który był najważniejszym organem sądowniczym dla miast Małopolski. W 1374 r. Elżbieta Łokietkówna wydała przywilej dla kopalń olkuskich (każdy miał prawo wydobywać kruszec koło Olkusza w ciągu 6 lat, pod warunkiem płacenia olbory 1/11 dla państwa). Upadek miasta nastapił w końcu XVII wieku.

CHRZANÓW

Kiedy powstała „kasztelania chrzanowska” i kto ją powołał do życia – nie wiadomo. Wiemy jedynie, że mogła ona powstać między rokiem 1228 z 1243, natomiast ostatnia wzmianka o niej pochodzi z 1287 roku. Być może swoim zasięgiem obejmowała ona równiez tereny Nowej Góry, ale nie jest to całkowicie pewne.      

Pierwsza źródłowa wzmianka o Chrzanowie pochodzi z 1228 roku. Wspomina o nim dokument księcia opolskiego Kazimierza, nadający Gryficie rozległe włości rozlokowane na zachodnich rubieżach ówczesnej Ziemi Krakowskiej. Najprawdopodobniej już wówczas Chrzanów był własnością rycerską i należał do Chocimira – sędziego nadwornego księcia Leszka Białego.

Kto i kiedy lokował miasto Chrzanów też nie wiadomo. Pierwsza źródłowa wzmianka, mówiąca o miejskim charakterze Chrzanowa pochodzi z 1393 roku (wzmianka sądowa o sprzedaży wójtostwa chrzanowskiego), ale niewykluczone, że lokacja miała miejsce znacznie wcześniej, jako że Chrzanów położony był na skrzyżowaniu dwóch ważnych dróg handlowych: z Krakowa w kierunku Śląska i starodawnej kasztelanii oświęcimskiej z rejonem wydobywczym w okolicach Olkusza. Pierwszy zapis w najstarszej zachowanej księdze miejskiej Chrzanowa pochodzi z 1408 roku. Królewski przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim Chrzanów otrzymał w 1500 roku.

Gwoli ścisłości należy dodać, że niektóre źródła (internet) podają inną wersję. Wg niej pierwszy raz nazwa „Chrzanów” wzmiankowana jest w 1178 r. jako nazwa kasztelanii na granicy Śląska i Małopolski, która została odstąpiona przez księcia Kazimierza II Sprawiedliwego księciu raciborskiemu Mieszkowi Plątonogiemu, razem z sąsiednimi kasztelaniami: oświęcimska i bytomską. (Istnienie kasztelanii chrzanowskiej nie jest jednak równoznaczne z istnieniem osady Chrzanów, to dopiero później osada mogła przyjąć nazwę od kasztelelanii).

Z powyższego wynika więc, ze Nowa Góra nie szczyci się najdłuższa historią na tych ziemiach, niewątpliwie dłuższą posiadają wyżej wzmiankowane miejscowości.

W naszych rozważaniach na temat powstania osady Góra, lokacji jej jako miasta, a także daty ustanowienia w Nowej Górze dekanatu, możemy się więc nie mylić, chociaż wzmianka w internecie o wydzieleniu z dekanatu sławkowskiego dekanatu bytomskiego w 1331 roku trochę psuje nam naszą teorię. (W tym aspekcie wskazane więc było by potwierdzenie tego faktu w źródłach kościelnych, bo spisy świętopietrza z dekanatu sławkowskiego pochodzą z lat 1325 – 27 – o późniejszych nie słyszeliśmy).

Jako że Sławków i Olkusz nie należały do powiatu chrzanowskiego, „władze” w 1966 roku miały racje twierdząc, że Nowa Góra jest najstarszą miejscowością powiatu – zarówno jako osada jak i miasto, co pośrednio oznacza, że Nowa Góra miała prawa miejskie przed 1393 rokiem, a zapewne znacznie wcześniej (co potwierdza naszą teorię), oraz że osada istniała już przed 1228 rokiem.

Na zakończenie tego wątku jeszcze słowo o Przegini – tej w której w 1276 r. w uroczystości lokacji uczestniczył Jan syn Trojana, pleban z Nowej Góry.

Przeginia należy do najstarszych osad w okolicy. Nazwa wsi pochodzi od prasłowiańskiego rzeczownika „pregybni” oznaczającego teren górzysty. W dokumentach pojawia się w 1225 roku jako „Preghina”. Wzmianka o niej pojawia się także w dokumencie z 1228 r. określającym, że mieszkańcy Pregyni płacą klasztorowi Norbertanek w Imbramowicach dziesięcinę. Była własnością szlachecką, należącą do klucza pieskoskalskiego. W XV w. pojawia się Przeginya będąca wsią królewską, a od XVI w. należała do dóbr w Pieskowej Skale.